white palms (2006, Szabolcs Hajdu)

Szabolcs Hajdu ผู้กำกับภาพยนตร์สัญชาติฮังการี ได้ยอมรับว่าในภาพยนตร์เรื่อง White Palms ที่เขากำกับ มีมิติของอัตชีวประวัติของเขาและคนในครอบครัวปะปนอยู่บ้าง ซึ่งนั่นอาจจะหมายความว่าภาพยนตร์คือ "ความจริง" ที่เกิดขึ้นในชีวิตของเขา ไม่ใช่เพียง "ความเพ้อฝัน" เหมือนที่ใครหลายคนคิด ผลลัพธ์ก็คือ White Palms เป็นเรื่องราวของ Miklos Dongo นักยิมนาสติกหนุ่มน้อยผู้มากด้วยฝีมือชาวฮังการีที่กำลังจะได้ก้าวขึ้นสู่จุดสูงสุดในอาชีพ แต่แล้วอนาคตอันเรืองรองของเขากลับมืดมนลง เมื่อความอดทนที่มีต่อโค้ชผู้เกรี้ยวกราดได้เดินทางมาถึงจุดจบ เขาตัดสินใจหนีออกจากค่ายยิมนาสติกไปเข้าร่วมแสดงกายกรรมในคณะละครสัตว์ของชาวรัสเซียคณะหนึ่ง ก่อนจะเดินทางไปแคนาดาในฐานะโค้ชเพื่อเริ่มต้นชีวิตใหม่

โดยพื้นฐานแล้ว White Palms คือ ภาพยนตร์ที่สะท้อนปัญหานานาประการในโลกของยิมนาสติก นับตั้งแต่ปัญหาความรุนแรงระหว่างครูผู้สอนและลูกศิษย์ ปัญหาความสัมพันธ์ระหว่างโรงเรียนและครอบครัวของเด็ก ปัญหาความสัมพันธ์ระหว่างพ่อแม่และเด็ก ตลอดจนปัญหาของตัวยิมนาสติกเอง ที่เน้นให้ทุกคนอยู่ใน "วินัย" ทั้งทางร่างกายและจิตใจ ถึงแม้ว่านั่นจะเป็นการขัดขืนต่อกฎเกณฑ์ธรรมชาติอย่างรุนแรงก็ตาม

ฉากที่ให้บรรยากาศกดดันทางอารมณ์ที่น่าสนใจฉากหนึ่ง คือตอนที่โค้ชเดินตรวจความเรียบร้อยในการยืนเรียงแถวหน้ากระดานของเด็กๆ Szabolcs Hajdu ได้ให้เด็กๆ ยืนตรงแน่วตามเส้นสีขาวที่ถูกขีดไว้ ใครที่เอาปลายเท้าเหยียบเส้นที่ว่านี้จะถูกโค้ชเฆี่ยนตีอย่างไม่ไยดี ภาพนี้ให้ความรู้สึกแก่เราว่า เด็กๆ เหล่านี้แทบไม่มีอัตลักษณ์ใดๆ หลงเหลืออยู่อีกแล้ว พวกเขาเป็นเพียงตัวหมากรุกที่รอให้โค้ชจับเดินแต้มตามแต่เกมจะพาไปเท่านั้น

เช่นเดียวกับฉากที่พ่อแม่ของ Dongo ได้อวดความภูมิใจกับเพื่อนของพวกเขา ที่ลูกของตนสามารถคว้าเหรียญรางวัลและประกาศนียบัตรจำนวนมากมายจากการแข่งขันยิมนาสติก พร้อมสั่งให้ Dongo ทำท่าหกคะเมนตีลังกาให้เพื่อนของตนดู นี่อาจจะเป็นอารมณ์ขันร้ายอันเย็นยะเยือกของ Szabolcs Hajdu ที่สะท้อนให้เห็นว่ายิมนาสติกไม่ได้มีค่าอะไรไปมากกว่าการเป็นตัวสนับสนุนความภาคภูมิใจของพ่อแม่ พวกเขาไม่ได้ใส่ใจความหมายของยิมนาสติกอะไรมากมาย ไม่ได้สนใจอย่างจริงจังด้วยซ้ำไปว่าลูกของตนจะต้องผ่านประสบการณ์เลวร้ายอะไรมาบ้างกว่าที่จะคว้าเหรียญรางวัลเหล่านั้นมาครอบครองได้

แม้โดยรูปธรรม White Palms คือเรื่องราวเกี่ยวกับปัญหาในโลกของยิมนาสติกดังที่ได้กล่าวมาแล้ว แต่รากเหง้า พัฒนาการ และจุดจบของเรื่องราวในภาพยนตร์เรื่องนี้ ก็มีนัยโยงใยไปถึงความเห็นทางการเมืองของ Szabolcs Hajdu ด้วยเช่นกัน นับตั้งแต่ภาพความป่าเถื่อนไร้เหตุผลของการฝึกซ้อมยิมนาสติก ตลอดจนภาพการวิ่งหนีไปหาอิสรภาพของตัวละครเอกในเรื่อง ล้วนสะท้อนถึงความรู้สึกหดหู่และหวาดกลัวของผู้คนที่ตกอยู่ภายใต้ระบบสังคมนิยม และความหวังในศักยภาพของมนุษย์ในอันที่จะต่อกรกับการครอบงำทางจิตสำนึกโดยรัฐ

ฉากที่พูดถึงเรื่องการเมืองได้ "เสียงดัง" ฉากหนึ่ง คือตอนที่ Dongo ได้กลายมาเป็นโค้ชยิมนาสติกที่แคนาดา และได้ใช้ความรุนแรงจัดการปัญหากับลูกศิษย์ของเขาจนทำให้มีปัญหากับผู้ปกครองของเด็ก ในฐานะของผู้ชมภาพยนตร์ที่ได้เป็นสักขีพยานถึงอัตชีวประวัติของ Dongo แล้ว คงจะเข้าใจได้อย่างไม่ยากเย็นว่า ความรุนแรงที่ Dongo ทำกับลูกศิษย์ของตนนั้น มันคือผลลัพธ์ของวิธีการที่ใช้ในการบ่มเพราะความมีวินัยของนักยิมนาสติกในโลกสังคมนิยมที่ Dongo เคยเผชิญหน้ามาก่อนในวัยเด็ก แต่สำหรับในโลกแห่งประชาธิปไตยแล้ว ทุกคนถูกห้ามไม่ให้ใช้ความรุนแรง และความรุนแรงไม่ใช่ทางออกที่น่าพึงพอใจในโลกยุคใหม่อีกต่อไป และนั่นเป็นปัญหาของ Dongo ผู้ที่ชีวิตครึ่งหนึ่งถูกกลืนกินไปกับความเข้มงวดและเกรี้ยวกราดของสังคมนิยมจะต้องปรับตัวให้เข้ากับโลกประชาธิปไตยให้ได้

ประเด็นความไม่ลงรอยกันระหว่างโลกสังคมนิยมและโลกประชาธิปไตยยังถูกสะท้อนออกมาในตอนที่ Dongo ต้องไปเป็นโค้ชให้กับนักยิมนาสติกหนุ่มชาวแคนาดาด้วยเช่นกัน Dongo พบว่าเขาไม่สามารถชนะใจนักยิมนาสติกหนุ่มคนนั้นได้ ทั้งนี้ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ว่า Dongo ไม่มีศักยภาพพอที่จะเป็นโค้ชฝึกสอนนักยิมนาสติกหนุ่มคนนั้น แต่นักยิมนาสติกหนุ่มคนนั้นต่างหากที่ไม่ยอมรับ Dongo ด้วยการให้เหตุผลง่ายๆ ว่า สำเนียงภาษาอังกฤษของ Dongo ยังไม่ดีพอ ทางออกเดียวที่ Dongo สามารถทำได้ ก็คือการแสดงศักยภาพทางด้านยิมนาสติกของเขาให้ปรากฏแก่เด็กหนุ่มคนนั้น และนั่นได้จุดประกายไฟให้ Dongo กลับมาเล่นยิมนาสติกและตัดสินใจลงแข่งขันยิมนาสติกอีกครั้ง ราวกับว่าเขาต้องการปลดเปลื้องอัตชีวประวัติที่ปวดร้าวในวัยเด็ก เพื่อให้ตนเองสามารถมีที่ยืนในโลกประชาธิปไตยอย่างสง่างามได้

ไม่ใช่เพียงแนวคิดที่แยบคายเท่านั้น White Palms ยังมีการร้อยเรียงภาพที่งดงามและน่าตื่นตา ซึ่งในขณะเดียวกันมันก็สะท้อนภาวะนามธรรมภายในจิตใจมนุษย์ท่ามกลางสภาวะกดดันได้อย่างน่าสนใจ ชีวิตของ Dongo อาจจะให้ข้อคิดอะไรหลายอย่าง หนึ่งในนั้นอาจทำให้เราได้เรียนรู้ว่า ในช่วงระยะเวลาของการผลัดผ่านจากความเป็นเด็กสู่ความเป็นผู้ใหญ่นั้น เหตุการณ์ร้ายๆ ที่เกิดขึ้นในวัยเด็กคือจุดที่น่าสนใจที่สุดในชีวิตของคนคนหนึ่ง และมันอาจจะส่งผลกระทบต่อชีวิตที่เหลือของคนคนนั้น สิ่งที่สำคัญอาจจะไม่ได้อยู่ที่ว่า ชีวิตต่อจากนั้นจะเป็นอย่างไร แต่อยู่ที่ว่าเราจะมีวิธีรับมือกับชีวิตที่เหลือของเราอย่างไร

นอกจาก White Palms จะพูดถึงปัญหาของวงการยิมนาสติกด้วยลีลาและชั้นเชิงที่น่าสนใจแล้ว มันยังมีคุณูปการในการฉายภาพและตั้งคำถามถึงความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับโลกสังคมนิยม ในยุคที่ทุกสิ่งทุกอย่างถูกเคลือบฉาบด้วยคำว่า "ประชาธิปไตย" อย่างไม่ลืมหูลืมตาเหมือนทุกวันนี้